Prosta spółka akcyjna (P.S.A.) to najmłodsza forma spółki kapitałowej w polskim systemie prawnym, wprowadzona 1 lipca 2021 r. Została stworzona z myślą o innowacyjnych przedsięwzięciach i start-upach, które potrzebują elastycznej konstrukcji i niskiego progu kapitałowego, a jednocześnie chcą korzystać z mechanizmów charakterystycznych dla spółek akcyjnych. P.S.A. posiada osobowość prawną i pełną zdolność do czynności prawnych, a w zakresie prawa upadłościowego traktowana jest jak każda inna spółka kapitałowa. W jakich sytuacjach konieczna jest upadłość prostej spółki akcyjnej i jakie są tego skutki? Sprawdź, kto jest zobowiązany do złożenia wniosku o upadłość!
Kiedy prosta spółka akcyjna powinna ogłosić upadłość?
Kluczowym kryterium otwierającym drogę do postępowania upadłościowego prostej spółki akcyjnej jest niewypłacalność. Ustawodawca przewidział dwa rodzaje przesłanek. Pierwsza z nich ma charakter płynnościowy i polega na niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Jeżeli spółka przez taki czas nie reguluje swoich należności, uznaje się ją za niewypłacalną niezależnie od tego, jaką wartość ma jej majątek. Druga przesłanka dotyczy wyłącznie spółek kapitałowych i ma charakter bilansowy. Jeżeli zobowiązania pieniężne przewyższają wartość aktywów spółki i stan ten utrzymuje się przez okres co najmniej 24 miesięcy, również powstaje obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Obie przesłanki mają charakter równorzędny i niezależny, co oznacza, że spełnienie którejkolwiek z nich przesądza o powstaniu obowiązku po stronie organów reprezentujących spółkę.
Kto ma obowiązek złożyć wniosek o upadłość P.S.A.?
Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie należy do akcjonariuszy, lecz do osób uprawnionych do prowadzenia spraw i reprezentowania spółki. W zależności od przyjętego modelu zarządzania mogą to być członkowie zarządu w systemie dualistycznym lub członkowie rady dyrektorów w systemie monistycznym. Jeżeli spółka znajduje się w stanie likwidacji, obowiązek ten spoczywa na likwidatorach. Artykuł 21 ust. 1 Prawa upadłościowego przewiduje, że wniosek musi zostać złożony w terminie 30 dni od dnia powstania stanu niewypłacalności. Termin ten ma charakter zawity, co oznacza, że jego przekroczenie rodzi konsekwencje prawne dla osób, które zaniechały obowiązku.
Terminowe złożenie wniosku o upadłość nie jest jedynie wypełnieniem obowiązku ustawowego. Ma ono znaczenie praktyczne zarówno dla wierzycieli, jak i dla samych członków organów. Daje możliwość uporządkowanego zakończenia działalności spółki i zaspokojenia wierzycieli w ramach kontrolowanego procesu sądowego. Chroni też przed eskalacją odsetek, postępowań egzekucyjnych i zarzutami działania na szkodę wierzycieli. Wreszcie, dla członków zarządu lub rady dyrektorów terminowe działanie może być istotne w przyszłości, gdyby chcieli skorzystać z instytucji oddłużenia w ramach własnych postępowań upadłościowych lub restrukturyzacyjnych.
Konsekwencje niezłożenia wniosku w terminie
Zaniechanie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w przewidzianym terminie stanowi naruszenie obowiązku ustawowego i wiąże się z szerokim zakresem odpowiedzialności. W pierwszej kolejności osoby reprezentujące spółkę mogą ponosić odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone wierzycielom, którzy nie zostali zaspokojeni wskutek opóźnienia. Odpowiedzialność ta wynika wprost z art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego. Dodatkowo, przez odpowiednie stosowanie art. 299 k.s.h., członkowie zarządu lub rady dyrektorów mogą odpowiadać solidarnie całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja wobec niej okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny i dotyczy sytuacji, gdy zaniechanie doprowadziło do pogłębienia niewypłacalności. Nie można pominąć również odpowiedzialności karnej, w szczególności wynikającej z art. 586 k.s.h., który przewiduje sankcje za działanie na szkodę wierzycieli poprzez zaniechanie złożenia wniosku. Na gruncie prawa podatkowego możliwe jest także pociągnięcie członków organów do odpowiedzialności za zaległości wobec Skarbu Państwa lub Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co następuje na podstawie Ordynacji podatkowej.
Jaki jest przebieg upadłości P.S.A.?
Postępowanie upadłościowe prostej spółki akcyjnej rozpoczyna się od złożenia wniosku do sądu gospodarczego. Sąd rozpoznaje wniosek i ocenia, czy istnieją podstawy do ogłoszenia upadłości. Jeżeli stwierdzi, że przesłanki zostały spełnione, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym wyznacza sędziego-komisarza oraz syndyka. Od tego momentu majątek spółki przechodzi pod zarząd syndyka, a organy tracą możliwość jego samodzielnego dysponowania. W toku postępowania sporządzany jest spis inwentarza oraz lista wierzytelności, która określa strukturę zobowiązań. Następnie syndyk przystępuje do likwidacji majątku spółki, a uzyskane środki podlegają podziałowi zgodnie z zasadami określonymi w Prawie upadłościowym. Postępowanie kończy się zatwierdzeniem planu podziału i wykreśleniem spółki z Krajowego Rejestru Sądowego, co oznacza jej definitywne zakończenie.
Odpowiedzialność członków organów P.S.A.
Chociaż prosta spółka akcyjna, jako spółka kapitałowa, co do zasady chroni akcjonariuszy przed osobistą odpowiedzialnością za zobowiązania, to ochrona ta nie obejmuje członków organów spółki. Zarządcy i dyrektorzy, którzy nie dochowają obowiązku terminowego złożenia wniosku, mogą ponosić odpowiedzialność majątkową całym swoim osobistym majątkiem. W praktyce oznacza to, że wierzyciele mogą kierować roszczenia bezpośrednio przeciwko nim. Odpowiedzialność ta ma charakter zarówno cywilny, jak i publicznoprawny, obejmując także zobowiązania podatkowe i składkowe. Członkowie organów mogą być także pozywani przez wierzycieli w przypadku działań na szkodę spółki lub jej kontrahentów, co dodatkowo zwiększa ryzyko prawne związane z pełnieniem funkcji zarządczych w P.S.A.
Upadłość a restrukturyzacja prostej spółki akcyjnej
Upadłość jest instrumentem o charakterze likwidacyjnym i stosuje się ją wówczas, gdy spółka utraciła zdolność do wykonywania zobowiązań w sposób trwały, a brak jest realistycznych perspektyw przywrócenia wypłacalności. Restrukturyzacja prostej spółki akcyjnej ma natomiast cel sanacyjno-naprawczy: adresowana jest do dłużników zagrożonych niewypłacalnością albo już niewypłacalnych, jeżeli istnieje uzasadniona możliwość odzyskania zdolności do regulowania zobowiązań przy jednoczesnej ochronie ciągłości działalności. W praktyce P.S.A. powinna rozważyć otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego wcześniej niż w chwili spełnienia ustawowych przesłanek upadłościowych, ponieważ to restrukturyzacja daje czasową tarczę przed egzekucjami, umożliwia zawarcie układu z wierzycielami i – w wariancie sanacyjnym – wdrożenie środków naprawczych pod nadzorem sądu.
Dobór trybu zależy od rzeczywistej zdolności operacyjnej i finansowej spółki, akceptowalności propozycji układowych przez kluczowych wierzycieli oraz od tego, czy potrzebne są głębokie działania naprawcze w sferze majątku i kontraktów.
Podsumowanie
Upadłość prostej spółki akcyjnej, mimo nowoczesnej i elastycznej konstrukcji tej formy prawnej, podlega tym samym regułom co klasyczne spółki kapitałowe. Przesłanki niewypłacalności są jasno określone w ustawie, a obowiązek złożenia wniosku o upadłość spoczywa na osobach reprezentujących spółkę. Niedochowanie tego obowiązku rodzi poważne konsekwencje cywilne, karne i podatkowe, które mogą obciążać prywatny majątek zarządzających. Właściwe i terminowe działanie pozwala ograniczyć ryzyka, chronić interesy wierzycieli i zakończyć działalność spółki w sposób zgodny z prawem.
W PROFORO wspieramy zarządy i rady dyrektorów prostych spółek akcyjnych w analizie przesłanek niewypłacalności, przygotowywaniu wniosków upadłościowych oraz reprezentacji w całym postępowaniu. Nasze doświadczenie i praktyczna znajomość procedur pozwalają na bezpieczne przejście przez proces upadłości, minimalizując ryzyka prawne i osobiste odpowiedzialności osób pełniących funkcje zarządcze.
